Gå til hovedinnhold

Innlegg

Viser innlegg fra oktober, 2004

Snartemo - topografi og gravfelt

Med hvilken rett kan man tale om ”Snartemofunnene”? De rikt utstyrte folkevandringstids våpengravfunnene fra Hægebostad i Vest-Agder som i faglitteraturen omtales som ”Snartemo II” og ”Snartemo V”, har blitt gitt moderne betegnelser som skaper inntrykk av samhørighet – ikke bare innbyrdes, men også med gravfunn som har blitt tildelt suffiksene ”I”, ”III” og ”IV”. Er det empirisk grunnlag for å oppfatte disse 5 gravfunnene fra eldre jernalder som én gruppe, i den forstand at de tilhører ett gravfelt eller, i det minste, én av matrikkelgårdene fra historisk tid? Jeg skal i det følgende vise at ”Snartemofunnene” i virkeligheten ikke bare skriver seg fra to ulike gravfelt, slik Bjørn Hougen også hevdet, men at de tilsynelatende også tilhører to adskilte jernalderbosetninger. Gjennomgangen vil gi grunnlag for å oppfatte de ”aristokratiske” gravene I, II og V som topografisk sammenhørende og lokalisert i grenseområdet mellom de moderne matrikkelgårdene Øvre Snartemo og Nedre Snartemo, mens …

I. B. Eikeland og jakta på den sørvestnorske folkesjela

Det er i år 100 år sidan Ingvald Berner Eikeland vart fødd. I den boka som her ligg føre, får vi eit innblikk i det samlararbeidet han vigde store delar av livet sitt til. Den muntlege tradisjonen han fekk skriven ned i 1950-åra frå Sirdal og bygdene kring, utgjer noko av ei skattkiste for alle som har interesse av kulturhistorie. Største luten av dette materialet har aldri vore tilgjengeleg tidlegare.I. B. Eikeland vart fødd i 1903 på garden Eikeland i Bjerkreim. Som historikar og granskar var han i stort mon sjølvlært. Han tok eksamen ved Dalheim fylkesskule i 1921, underoffiserseksamen i 1925 og artium ved Hornnes landsgymnas i 1928. Ei tid jobba han som journalist i avisa Agder. Han ville ha vorte jurist, men fann at ingen ville gje lån til ein med småbrukarbakgrunn. I staden vart han politimann, og frå 1930 var han tilsett i Kristiansandspolitiet.Han var redaktør for Norsk Politiblad i fleire år og skreiv mellom anna Kristiansands politis historie i 1935.I. B. Eikeland vart uføre…

Maktens mange masker - tablåer fra Agders lange middelalder

Mer enn et milennium skiller de hendelsene som skal beskrives i det følgende, fra hverandre. Geografien binder dem sammen – samtlige ”tablåer” er hentet fra det landskapet vi i dag kjenner som Agder. Men berøringspunktene er flere: I alle tilfeller er det maktens form og strukturer som diskuteres – og motmaktens. Perspektivet er konfliktens – kampen om jord, og kampen for å legitimere eiendomsrett til jord; det som i forrige århundre gikk under betegnelsen ”kampen om merverdien”. Gjennom alle de århundrene som tablåene er hentet fra, utgjorde avkastningen av jorden en viktig del av denne merverdien. Dette forholdet er da også begrunnelsen for å introdusere betegnelsen ”den lange middelalderen”, der ”middelalderen” er definert som en type samfunn der den viktigste sosiale motsetningen går mellom de som kontroller jorden, og de som arbeider på den.

En slik ”lang middelalder” har paralleller i kontinental historieskrivning, der middelalderen gjerne begynner med etableringen av en rekke ge…

Hauk Erlendsson og Landnámabók

Landnámabók er eit fascinerande verk. Det var det første historiske verket frå mellomalderen som vart trykt på Island - på Skálholt i 1688, og boka har spelt - og speler - ei ikkje ubetydeleg rolle for islandsk identitet og sjølvmedvit. Landnámabók, eller berre Landnáma, ligg føre i fleire ulike redaksjonar. Tidlegare har den såkalla Sturlubók-redaksjonen vorte omsett til moderne norsk (bokmålsutgåve 1997). Denne utgåva av Landnámabók er derimot grunna på den redaksjonen som vart nedskriven av Hauk Erlendsson - ein islandskfødd stormann. ”Denne Landnåmaboka er lengre enn noka anna,” skriv Hauk sjølv ein stad. Då han døydde i 1334, hadde han ein lang karriere bak seg i det norske statsbyråkratiet som Gulatingslagmann med fast bustad i Bergen. Den historiserande Hauksbók-redaksjonen av Landnáma inneheld da og skildringar som viser at forfattaren har hatt god kjennskap til norsk geografi og norske forhold.

Lagmannen Hauk Erlendsson
Fødeåret til Hauk Erlendsson kjenner vi ikkje, men ein har…